Savaşın sona ermesinin eşiğinde tuhaf bir halat çekme yarışı: Hürmüz Boğazı'nda bitmek bilmeyen gerilim > haberler

ABD ve İran'ın vardığı, savaşı sona erdiren bu Mutabakat Anlaşması'nın özü, karşılıklı askeri prangaların gevşetilmesidir. İran, Hürmüz Boğazı'ndaki ablukayı derhal kaldırdı ve ticari gemilere serbest geçişi garanti etti; ABD ise İran'a yönelik deniz ablukasını 30 gün içinde tamamen kaldırmayı kabul ederek karşılık verdi. Buna ek olarak ABD, nihai bir anlaşmaya varılıncaya kadar yeni yaptırımlar uygulamayı bırakmayı ve İran'a bir miktar ekonomik rahatlama sağlamak için daha önce dondurulmuş olan 25 milyar dolarlık İran varlığını sırayla serbest bırakmayı planlıyor. Nükleer meseleye ilişkin olarak iki ülke, İran'ın yüksek derecede zenginleştirilmiş uranyumunun işlenmesi ve nükleer tesislerinin dondurulması temelinde nihai müzakerelere devam etme konusunda mutabakata vardı ve aslında iki ülke, ilişkileri normalleştirmeye yönelik önemli bir yol haritasını onaylamış gibi görünüyor.

Ancak boğazda bu barış vaadinin dışında tam tersi ve acil manzaralar da yaşanıyor. ABD Merkez Komutanlığı geçtiğimiz günlerde, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndan geçen ticari gemileri hedef alan intihar amaçlı insansız hava araçlarını havada vurarak düşürdüğünü resmen duyurdu. Bu, anlaşmanın imzalandığı diplomatik süreç ne olursa olsun, İran'ın boğazdaki fiili askeri kontrolden asla vazgeçmeme yönündeki güçlü iradesi olarak yorumlanabilir. ABD ordusu da buna F-16 savaş uçaklarıyla devriye uçuşlarını güçlendirerek ve boğazın İran kontrolüne girmesine asla izin vermeyeceği yönündeki güçlü duruşunu sürdürerek yanıt veriyor.

Bu çatışmanın temel nedeni, iki ülkenin Hürmüz Boğazı'na yönelik bakış açılarındaki keskin farklılıktır. İran, savaş öncesi koşullara dönmeyi reddederek, boğazdaki askeri nüfuzunu sürdüreceği ve geçen gemilere sözde "hizmet ücreti" uygulayacağı yönündeki tutumunu resmileştirdi. Bu, İran'ın boğazı fiilen bir iç deniz olarak değerlendirerek ekonomik ve askeri çıkar elde etme arzusunun bir sonucudur. Öte yandan ABD, Hürmüz'ü 'uluslararası su yolu', uluslararası ticaret için kamu malı olarak tanımlıyor ve ana ilkesi hiçbir dış gücün müdahalesi olmadan serbest geçişi sağlamak olduğundan, iki taraf arasında uzlaşma henüz çok uzakta.

Diplomatik anlaşmalar ve fiziksel çatışmaların bu garip bir arada bulunması, Orta Doğu'da gelecekteki durumun karmaşıklığını açıkça gösteriyor. İran, ekonomik yaptırımların kaldırılmasından yararlanırken stratejik öneme sahip Hürmüz üzerindeki kontrolünden vazgeçemeyecek bir durumda. ABD'nin, İran'ın nükleer silahlanma ihtimalini engelleme görevinin yanı sıra Ortadoğu'da güvenlik düzenini sağlama sorumluluğu da var. Sonuç olarak, İHA'nın düşürülmesi gibi mevcut yerel çatışmaların, savaşın bitiminden sonra Hürmüz'ün fiili yöneticisi pozisyonunu kimin üstleneceği konusunda üst düzey bir zeka savaşı ve liderlik mücadelesi olduğu söylenebilir.